STADSARCHIEF AMSTERDAM

STADSARCHIEF AMSTERDAM
Vijzelstraat 32

Openingstijden Stadsarchief
dinsdag t/m vrijdag van 10.00 – 17.00 uur
zaterdag en zondag van 12.00 – 17.00 uur
Studiezaal
In de weekenden en op de meeste feestdagen is de Studiezaal Originelen gesloten. Dit houdt in dat u dan geen originele stukken kunt opvragen.
Toegangsprijzen
De toegang tot het Informatiecentrum, Studiezaal Originelen, Schatkamer en Filmzaal is gratis.
Toegang Tentoonstelling:
Museumkaart, Kinderen 0-12 jaar, Stadspas Amsterdam, Vrienden Stadsarchief, I Amsterdam City Card, Vereniging Rembrandt: Gratis
Kinderen 13-18 jaar, CJP, Archiefpas, Studenten € 5,00
Volwassenen €7,50

Al die Amsterdamse mensen…
Foto’s 1935 – 1975


Amsterdam, de stad van Al die Amsterdamse mensen… die Amsterdam in de afgelopen eeuw radicaal zagen veranderen. De tentoonstelling laat een levendige, energieke stad zien. Waar door Amsterdammers op straat werd gewerkt, gespeeld, geleefd en gefeest. Een eigenzinnige stad die zichzelf opnieuw ontdekte na de Tweede Wereldoorlog en die met lef en humor de nieuwe tijd omarmde. Die in omvang verdubbelde met nieuwe uitbreidingswijken en waarvan het karakter met de toegenomen welvaart langzaam veranderde. En een stad waar de opgroeiende jeugd een eigen plek opeiste.

Al die Amsterdamse mensen… biedt een selectie van de indrukwekkendste foto’s van bekende fotografen uit de jaren 1935-1975. Van 29 fotografen, waaronder Ed van der Elsken, Eva Besnyö, Cor Jaring en Maria Austria, kozen wij de mooiste beelden van de stad zoals die in het collectieve geheugen gegrift staat. Elke foto in Al die Amsterdamse mensen… ademt onmiskenbaar Amsterdam. Dat stemt blij en weemoedig: een stad die nu niet meer bestaat, maar nog volop leeft in de herinnering en in de unieke foto’s op deze tentoonstelling weer tot leven komt.

Te zien t/m 12 februari

Piet van Eeghen (1816-1889) en de metamorfose van Amsterdam

12 januari t/m 12 maart 2023
Toegang vrij

Hij legde het Vondelpark aan, nam het initiatief tot sociale woningbouw en bouwde het destijds hypermoderne Prinsengrachtziekenhuis. De doopsgezinde Amsterdamse zakenman Christiaan Pieter (Piet) van Eeghen (1816-1889) wilde de wereld verbeteren en dankzij zijn vermogen, een diepgeworteld geloof en veel invloedrijke vrienden kwam hij een heel eind. Hij speelde een cruciale rol bij de modernisering van Amsterdam in de negentiende eeuw.

Tot en met 12 maart 2023 is in de Schatkamer een kleine presentatie te zien, met documenten uit de collectie van het Stadsarchief die een beeld scheppen van Van Eeghens belangrijkste initiatieven, en de wereld waarin hij leefde.

Amsterdam in vuur en vlam
De uitvindingen van Jan van der Heyden (1637-1712)

Uitvinder, ondernemer en kunstenaar Jan van der Heyden (1637-1712) staat wereldwijd bekend als schilder van uitzonderlijke stadsgezichten. Maar deze getalenteerde 17de-eeuwer was ook een belangrijke uitvinder en ondernemer. Zijn vindingen, de verbeterde brandspuit en de moderne stadsverlichting, visualiseerde hij in prachtige gedetailleerde tekeningen en prenten, die het Stadsarchief Amsterdam presenteert in een bijzondere tentoonstelling voor een breed publiek van liefhebbers van geschiedenis, kunst en Amsterdam.

Tentoonstelling in de Expositiezaal, 7 april – 6 augustus 2023.

Brandspuit en -slang
Centraal staat de verbeterde brandspuit en de revolutionaire uitvinding van de brandslang door Jan van der Heyden. Daarmee werd de aanvoer van bluswater vereenvoudigd en was de brandhaard veel beter bereikbaar. Branden konden effectiever worden geblust en een brand bedreigde niet langer de hele stad. Jan van der Heyden publiceerde er in 1690 over in zijn beroemde ‘Brandspuitenboek’. De 19 originele platen uit het Brandspuitenboek worden tentoongesteld samen met tekeningen die Van der Heyden kort na een brand ter plekke maakte. De vijftien Amsterdamse branden die hij afbeeldde en beschreef worden in een audiotour nader toegelicht op basis van zijn verslagen, aangevuld met nieuw archiefonderzoek. De brandverslagen bieden een onverwacht en fascinerend kijkje achter de deuren van de – toen ook al – volle stad en vertellen over de soms roekeloze omgang met vuur door de 17de-eeuwse Amsterdammers.

Stadsverlichting
Tevens is er ruim aandacht voor de tweede baanbrekende uitvinding van Jan van der Heyden: de nieuwe ‘lamplantaarn’. In handelsmetropool Amsterdam, met 200.000 inwoners aan het eind van de 17de eeuw een van de grootste steden van Europa, was de stadsverlichting slecht geregeld. Van der Heyden ontwierp een nieuwe ‘lamplantaarn’, een olielamp op een lantaarnpaal en bedacht de daarbij horende organisatie, inclusief kostenplaatje: een 17de-eeuws businessplan. Op 3 juli 1669 stemde het stadsbestuur van Amsterdam in met zijn plan om 1.800 straatlantaarns in de stad te plaatsen. Jan van der Heyden liet ze volgens een uitgekiend lichtplan langs de Amsterdamse straten en grachten plaatsen. Dankzij deze nieuwe lantarens gold Amsterdam in de 17e eeuw als de best verlichte stad van Europa.

Beide ontwikkelingen vormden een blijvende bijdrage aan de veiligheid en het welzijn van de Amsterdammers. Tot in de 19de eeuw waren de Jan van der Heyden-lantaarn en brandspuit in gebruik in Amsterdam en andere Nederlandse en Europese steden waar Van der Heyden zijn uitvindingen had verkocht. De oplossingen die Van der Heyden aandroeg voor de problemen van het 17de-eeuwse stad vormen een tijdloze inspiratie voor de grote uitdagingen waar Amsterdam en andere metropoolregio’s aan het begin van de 21ste eeuw voor staan.

Unieke collectie
De unieke Jan van der Heyden-collectie van het Stadsarchief Amsterdam vormt het hart van de tentoonstelling Amsterdam in vuur en vlam. Deze verzameling, van oudsher in bezit van nazaten van Jan van der Heyden, is sinds de grote Jan van der Heyden tentoonstelling van 1937 niet meer voor het publiek te zien geweest. In 2019 slaagde het Stadsarchief Amsterdam er in om samen met het Amsterdam Museum deze collectie te verwerven. Deze uitzonderlijke verwerving werd mogelijk gemaakt door bijdragen van het Mondriaan Fonds, Vereniging Rembrandt (mede dankzij Haar KOG-Vereniging Rembrandt Fonds, haar Themafonds Prenten en Tekeningen en haar Kruger Fonds), Stichting Vrienden Stadsarchief Amsterdam, Amsterdam Museum, Stichting Genootschap Amsterdam Museum en de gemeente Amsterdam.

Tentoonstelling in de Expositiezaal, 7 april – 6 augustus 2023. Voor deze tentoonstelling geldt een toegangsprijs.

AMSTERDAM REGENBOOGSTAD
25 JAAR PRIDE met een themasite

Tegelijk met de tentoonstelling lanceerde het Stadsarchief een gloednieuwe themasite, Amsterdam Regenboogstad, met daarop ruim 30 historische en hedendaagse verhalen over lhbtiqa+ personen of gebeurtenissen in Amsterdam.