STADSARCHIEF AMSTERDAM

STADSARCHIEF AMSTERDAM
Vijzelstraat 32

Openingstijden Stadsarchief
dinsdag t/m vrijdag van 10.00 – 17.00 uur
zaterdag en zondag van 12.00 – 17.00 uur
Studiezaal
In de weekenden en op de meeste feestdagen is de Studiezaal Originelen gesloten. Dit houdt in dat u dan geen originele stukken kunt opvragen.

Toegangsprijzen
De toegang tot het Informatiecentrum, Studiezaal Originelen, Schatkamer en Filmzaal is gratis.
Toegang Tentoonstelling:
Museumkaart, Kinderen 0-12 jaar, Stadspas Amsterdam, Vrienden Stadsarchief, I Amsterdam City Card, Vereniging Rembrandt: Gratis
Kinderen 13-18 jaar, CJP, Archiefpas, Studenten € 5,00
Volwassenen €7,50

4 augustus – 25 oktober
TURNER
Stilte in de stad

Beeld: Benjamin Brecknell Turner, De Westermarkt, 1857.

Hartje Amsterdam en het is doodstil. Of lijkt dat maar zo? De foto van Benjamin Brecknell Turner uit 1857 van de Westermarkt zet ons op het verkeerde been. Het beeld is gemaakt met de allereerste fotografische techniek en de lange opnametijd heeft iedere beweging uitgewist. Zo lijkt de stad uitgestorven als tijdens een lockdown. Deze foto en andere zeldzame historische stadsgezichten van Turners tijdgenoten zijn te zien in de tentoonstelling Turner, Stilte in de Stad, in de Schatkamer.

19de-eeuws Amsterdam
Op 18 mei 1857 arriveerde de Engelsman Benjamin Brecknell Turner in Amsterdam om zich twee weken lang te wijden aan het maken van een reeks stadsgezichten. Een bijzonder initiatief van deze Engelse fotograaf die heeft geleid tot een unieke reeks foto’s van 19e-eeuws Amsterdam. Stadsgezichten fotograferen was toen verre van gewoon en al helemaal op het grote formaat dat Turner gebruikte. Zijn serie foto’s – het werden er zestien – hebben als belangrijke constante het water. Turner fotografeerde Amsterdam als een aan het water ontstegen stad waar het beeld zich verdubbelt in de gracht. ‘Het grachtenstuk’ was in de zeventiende eeuw door schilders als Jan van der Heyden ‘ontdekt’. Turner, de ontwikkelde, kunstzinnige gentleman, gaf er zijn eigen draai aan, werkend met het toen nog jonge medium van de fotografie.

De Westermarkt
Het eigenlijke onderwerp van de foto is de Westerkerk. Deze ging tot 1858 echter schuil achter de Westerhal. Toen Turner het markante ensemble van de twee gebouwen vastlegde, was al bekend dat de bouwvallige hal ging verdwijnen. De dreigende sloop was voor een aantal Amsterdamse fotografen aanleiding het gebouw te vereeuwigen voor het te laat was. Het Stadsarchief heeft zeldzame vroege opnamen van Eduard Isaac Asser, Jan Adriaan van Eijk en Pieter Oosterhuis in de collectie, die een interessant licht werpen op de vroege stadsfotografie en Turners kunstenaarschap. Hoe dit stukje stad sindsdien is veranderd, laat zich mooi aflezen aan foto’s uit verschillende tijden. Waar ooit de Westerhal stond ligt nu de trambaan die de Westermarkt met de Raadhuisstraat verbindt. Op drukke dagen slingert zich vanaf hier de lange rij wachtenden richting het Anne Frank Huis. Aan de voet van de majesteitelijke Westerkerk ligt sinds 1987 het Homomonument.

30 juni – 18 oktober
AMSTERDAMMERS en SLAVERNIJ

Beeld: Gesigt uyt de Braaw-Waal, siende naar het Wagt-huys van de Oude Waal, Monkelbaanstooren en West-Indisch-huys

Bijna drie eeuwen lang was de stad Amsterdam nauw betrokken bij slavenhandel en slavernij in koloniën in Azië en het Atlantisch gebied (1602-1873). Honderdduizenden slaafgemaakte mensen werden er verhandeld en te werk gesteld. Meer dan duizend slaafgemaakten kwamen voor kortere of langere tijd naar Amsterdam.

Het economische belang voor de stad was groot. Zo wordt in een document uit 1730 gesteld dat vrijwel iedere Amsterdammer – arm of rijk – een stuk brood aan Suriname verdiende. De producten uit Suriname waren gebaseerd op de arbeid van mensen in slavernij.

In deze tentoonstelling staan dertien Amsterdammers centraal die betrokken waren bij de slavernij in Brazilië, Curaçao, Indonesië, Berbice en op zee. Zwart en wit, rijk en arm, man en vrouw. Als slavenhandelaar, matroos of dienstbode. Van weeskind tot notaris. Tentoonstelling in de Hal en Schatkamer.

13 november – 14 maart

NIEUWE DATA: 2 maart – 30 mei 2021
BREITNER, ISRAELS EN TIJDGENOTEN:
Amsterdam in aquarel en pastel

Beeld: Leo Gestel, Café-terras aan het Rembrandtplein, 1906

De tentoonstelling Breitner, Israels en tijdgenoten. Amsterdam in aquarel en pastel brengt eenmalig topstukken uit eind negentiende en begin twintigste eeuw samen in het Stadsarchief Amsterdam. Onze eigen unieke collectie wordt aangevuld met bruiklenen uit onder meer het Rijksmuseum, Stedelijk Museum, Frans Hals Museum, Centraal Museum en particuliere collecties. Een groot aantal van de werken zijn zelden of nooit tentoongesteld.

Rond 1900 maakt Amsterdam een snelle groei door. Handel en stadsuitbreidingen geven de stad na lange tijd weer dynamiek. De bedrijvigheid trekt kunstenaars aan zoals George Hendrik Breitner, Isaac Israels, Piet Mondriaan en Leo Gestel. Samen met werken van Johan Conrad Greive, Maurits van der Valk, Félicien Bobeldijk en Nicolaas van der Waay en vele anderen krijgen we een prachtig beeld van de stad die met nieuw elan de moderne tijd omarmt. De bouwputten voor nieuwe winkels en woonwijken, het woelige uitgaansleven en het werk in fabrieken en ateliers, de landelijke randen van de stad. Maar ook verstilde stadsgezichten die verhalen van de tijdloze schoonheid van Amsterdam. De sprankelende kleurschakeringen van waterverf en pastelkrijt brengen de stad in al zijn facetten tot leven.